เมื่อ "ตำรากับข้าวชาววัง" ออกสู่โลกกว้าง: กำเนิดและพัฒนาการของ "ตำรากับข้าวชาววัง" ในสมัยรัชกาลที่ 5 จนถึงการตั้งโรงเรียนสตรี

Main Article Content

อภิลักษณ์ เกษมผลกูล

Abstract

          ตำรากับข้าวชาววังที่บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรถือเป็นของใหม่ที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 ตำรากับข้าวเหล่านี้ได้บันทึกขั้นตอนและวิธีการทำกับข้าวชาววังไว้อย่างละเอียด เมื่อมีการพิมพ์จำหน่ายจึงได้รับความนิยมมากเพราะกับข้าวชาววังมีการสร้างสรรค์รายการอาหารที่วิจิตร ประณีตกว่าอาหารทั่วไป และภายหลังได้ถ่ายทอดออกมาสู่นอกวังดังที่เห็นในปัจจุบัน บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อจะศึกษากำเนิดและพัฒนาการของตำรากับข้าวชาววัง และการถ่ายทอดองค์ความรู้กับข้าวชาววังไปสู่นอกวัง ผลการศึกษาพบว่า “ตำรากับข้าวชาววัง” เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการสร้างความเป็น “อารยะ” ให้ทัดเทียมชาติตะวันตก สอดคล้องกับพระราโชบายของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่จะทรงปรับปรุงและพัฒนาประเทศทุกด้านให้ทัดเทียมชาติตะวันตก รวมถึงในด้านวัฒนธรรมอาหาร นอกจากนี้ยังพบว่าในช่วงต้นมีการบันทึกตำรากับข้าวชาววังอยู่จำนวนหนึ่ง ต่อมาได้กลายเป็นต้นแบบการเขียนตำรากับข้าวของวังและบ้านขุนนางต่างๆ ด้วย ทำให้เห็นพัฒนาการการรวบรวมและถ่ายทอดองค์ความรู้เรื่องกับข้าวชาววังในรูปแบบตำราสมัยรัชกาลที่ 5 นอกจากนี้ยังพบว่าปัจจัยสำคัญประการหนึ่งของการขยายพรมแดนของกับข้าวชาววังไปสู่นอกวังคือการตั้งโรงเรียนสตรีต่างๆ ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีการเปิดวิชาการเรือนและเชิญเจ้านายสตรีรวมถึงชาววังมาเป็นครูผู้สอน ส่งผลให้ความรู้เรื่องกับข้าวชาววังขยายพรมแดนออกมาสู่นอกวังดังที่ปรากฏในปัจจุบัน


          Royal Cookbooks were first originated in the reign of King Rama V but they did not record steps and cooking instruction in detail. Once the royal recipes were published, they became more popular because the dishes were more elaborately created than those of the commoners. After that, the cookbook became more widespread. This article aims at examining the origin and the development of royal cookbooks together with observing how the recipes have been widely spread to those outside the palace precincts. “Royal cookbooks” were a part of “becoming civilized” like western countries corresponding with King Rama V’s policy to improve and develop the whole of Siam, including culinary culture. Originally there were some cookbooks which became a model for subsequent cookbooks among royal and noble families. All manifest the development of collecting and transmitting how the royal recipes were cooked and recorded during King Rama V’s period.  It is also found that a factor that helped make known royal recipes was the establishment of girl schools where female royal members or court ladies were invited to teach housekeeping subjects so that royal recipes would become known “outside the court” as we see today. 

Article Details

Section
บทความประจำฉบับ