มิติการใช้พื้นที่สาธารณะและบทบาทความเป็นชุมชนดั้งเดิมในเมืองเชียงใหม่

  • กนกวรรณ คชสีห์ หลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้าง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
  • เอกรินทร์ อนุกุลยุทธธน คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
คำสำคัญ: มิติการใช้พื้นที่, พื้นที่สาธารณะ, กลุ่มทางสังคม, ความเป็นชุมชน, บทบาทชุมชนดั้งเดิม

บทคัดย่อ

     การพัฒนาเมืองส่งผลต่อความเป็นชุมชนและการใช้พื้นที่ให้เปลี่ยนไปในหลายมิติ ชุมชนจึงเกิดการตอบรับปรับตัวและปรับเปลี่ยนวิถีผ่านปรากฏการณ์การใช้พื้นที่สาธารณะ บทความวิจัยนี้มุ่งอธิบายถึงองค์ประกอบและความสัมพันธ์ของมิติการใช้พื้นที่สาธารณะที่เกิดขึ้นพร้อมกับบทบาทชุมชนดั้งเดิมที่มีนัยสำคัญจากลักษณะสังคมวัฒนธรรมเฉพาะบริบท ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ สำรวจเชิงพื้นที่ สังเกตและสัมภาษณ์ โดยการวิเคราะห์แบบอุปนัย จากกรณีศึกษาชุมชนป้านปิงและชุมชนวัดศรีสุพรรณ พบว่า การใช้พื้นที่ทางกายภาพมีการปรับตัวต่อบทบาทหน้าที่ในหลายด้านพร้อมกัน เกิดขึ้นในหลายรูปแบบทั้งการจัดแบ่งพื้นที่ การจัดแบ่งช่วงเวลา การแบ่งหน้าที่ การรวมกลุ่ม และการสร้างศูนย์รวม โดยใช้วัดในชุมชนเป็นทั้งพื้นที่ทางกายภาพ ทางสังคม ทางใจ และทางวัฒนธรรม พื้นที่ทางสังคมในกลุ่มปฐมภูมิมีอิทธิพลต่อความเป็นชุมชนอย่างมาก คือ กลุ่มทางภูมิปัญญา กลุ่มศรัทธาวัดและกลุ่มคนดั้งเดิมในชุมชนตามลำดับ ทั้ง 2 ชุมชนมีความแตกต่างในมิติความเป็นชุมชนที่ส่งผลต่อการใช้พื้นที่สาธารณะ นำมาซึ่งข้อพิจารณามิติพื้นที่สาธารณะที่สนับสนุนความสัมพันธ์ในเชิงชุมชนร่วมกับเชิงสังคม โดยพื้นที่ทางกายภาพสนับสนุนให้เกิดความสัมพันธ์ ส่วนพื้นที่ทางสังคมสนับสนุนให้เกิดความเป็นชุมชน แต่พื้นที่ทางใจจะเกิดขึ้นเองหากปฏิสัมพันธ์ที่เกิดมีความพิเศษที่สื่อถึงความรู้สึกร่วมกัน

เอกสารอ้างอิง

กองวิชาการและแผนงาน. (2561). แผนชุมชนประจำปี พ.ศ.2561. เทศบาลนครเชียงใหม่.

กอบชัย รักพันธุ์ และ ระวิวรรณ โอฬารรัตน์มณี. (2557). การดำรงอยู่ของย่านตลาดในพลวัตความเปลี่ยนแปลงของเมืองเชียงใหม่. วารสารสังคมลุ่มนํ้าโขง, 10(2),197-214.

กาญจนา แก้วเทพ. (2538). การทำงานแนววัฒนธรรมชุมชนโดยถือมนุษย์เป็นศูนย์กลาง. กรุงเทพฯสภาคาทอลิกแห่งประเทศไทยเพื่อการพัฒนา

กิตติ เชาวนะ และ คัทลียา จิรประเสริฐกุล. (2560). ข้อสังเกตจากการศึกษาเรื่องปรากฏการณ์ของพื้นที่ สาธารณะในหมู่บ้านคีรีวงจังหวัดนครศรีธรรมราช. Veridian E-Journal, Silpakorn University ฉบับภาษาไทย สาขามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์และศิลปะ, 10(3),1701-1719.

ไขศรี ภักดิ์สุขเจริญ. (2551). ซอยลัดประหยัดพลังงาน: พื้นที่ว่างสาธารณะขนาดเล็ก: พื้นที่ทางสังคมของชุมชนไทย. สืบค้นจาก: สมาคมสถาปนิกผังเมืองไทย. https://www.tuda.or.th/index.php/2018/08/02/00000003

ครูสงค์. (2562). คนดั้งเดิมในชุมชนป้านปิง อายุ 80 ปี. สัมภาษณ์. 5 กุมภาพันธ์ 2562.

ชวิตรา ตันติมาลา. (2560). พื้นที่สาธารณะและการผลิตพื้นที่: ความหมายใหม่ของความสัมพันธ์ทางสังคม. วารสารบรรณศาสตร์ มศว., 10(1), 92-103.

ดํารงศักดิ์ จันโททัย. (2555). การเสริมสรางทุนทางสังคมในชุมชนของเมืองไทย. วารสารวิจัยสังคม, 35(1), 23-51.

ตระกูล ชำนาญ และคณะ. (2561). การเปลี่ยนแปลงทางสังคมเศรษฐกิจที่ส่งผลกระทบกับวิถีชีวิตของชุมชนในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิจัยราชภัฏเชียงใหม่. 19(1), 106-111.

ประมวล. (2562). คนดั้งเดิมชุมชนวัดศรีสุพรรณ. สัมภาษณ์. 5 กุมภาพันธ์ 2562.

ผู้นำชุมชน 1. (2562). ผู้นำชุมชนป้านปิง. สัมภาษณ์. 8 กุมภาพันธ์ 2562.

ผู้นำชุมชน 2. (2562). ผู้นำชุมชนวัดศรีสุพรรณ. สัมภาษณ์. 5 กุมภาพันธ์ 2562.

พระสงฆ์. (2562). เจ้าอาวาสวัดในชุมชนป้านปิง. สัมภาษณ์. 5 กุมภาพันธ์ 2562.

พิชญ์จิรา ยาอินทร์ และ เผ่าไทย สินอำพล. (2561). ปฏิสัมพันธ์ทางสังคมและวัฒนธรรมกับการสร้างภาพตัวแทนต่อพื้นที่วัดจามเทวี. วารสารการวิจัยเพื่อพัฒนาชุมชน (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์) มหาวิทยาลัยนเรศวร, 12(1), 48-61.

ระวิวรรณ โอฬารรัตน์มณี และวีระ สัจกุล. (2555). การใช้พื้นที่สาธารณะเป็นถนนคนเดินแบบตลาดนัดในเมืองของไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาและสำนักงานกอง ทุนสนับสนุนการวิจัย.

สมโชติ อ๋องสกุล. (2546). การวิจัยประวัติศาสตร์ชุมชนในเชียงใหม่: การสร้างประวัติศาสตร์ท้องถิ่น. ภาควิชาพื้นฐานทางการศึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่:เชียงใหม่.

สมศักดิ์ สามัคคีธรรม. (2557). ชุมชน ความเป็นส่วนตัวและการพัฒนาในยุคโลกาภิวัฒน์. วารสารพัฒนาสังคม, 17(1), 1-27.

สล่า. (2562). สล่าช่างเงินชุมชนวัดศรีสุพรรณ. สัมภาษณ์. 5 กุมภาพันธ์ 2562.

สินีนาถ ศุกลรัตนเมธี. (2558). องค์ประกอบในการออกแบบสภาพแวดล้อมที่ช่วยส่งเสริมความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน. หน้าจั่ว: ว่าด้วยสถาปัตยกรรม การออกแบบ และสภาพแวดล้อม วารสารวิชาการ ประจำคณะสถาปัตกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 29(1), 475-488.

สุรพล สุวรรณ. (2560). พลวัตทางสังคมและวัฒนธรรมภายใต้ความสัมพันธ์แบบบ้าน-วัด-โรงเรียน กรณี: ชุมชนสนามชัย อ.สทิงพระ จ.สงขลา. วารสารอาศรมวัฒนธรรมวลัยลักษณ์. 15(2), 1-16.

อัมพิกา ชุมมัธยา และ ณวิทย์ อ่องแสวงชัย. (2560). การศึกษาการขยายตัวของเมืองกับการเปลี่ยนแปลงบริบทของย่านเมืองเก่าในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารเจ-ดี : วารสารวิชาการ การออกแบบสภาพแวดล้อม, 5(1), 61-81.

อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2544). มิติชุมชน วิธีคิด ท้องถิ่นว่าด้วยลัทธิ อำนาจ และการจัดการทรัพยากร. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุน สนับสนุนการวิจัย.

Chitrakar R. (2016). Meaning of public space and sense of community: The case of new neighborhoods in the Kathmandu Valley. International Journal of Architectural Research, 10(1), 213-227.
เผยแพร่แล้ว
2019-06-10
การอ้างอิงบทความ
ประเภทบทความ
บทความวิจัย (RESEARCH ARTICLE)