Spirit House, Burial Pillar, Wooden Stupa, and the House Cover Stupa of the Tai Tradition in Mekong Basin (เฮือนผี หลักเส ธาตุไม้ และเรือนคลุมธาตุ ในประเพณีไทลุ่มน้ำโขง)

Main Article Content

Songyot Weerataweemat

Abstract

บทคัดย่อ

บริเวณแถบลุ่มแม่น้ำโขงที่เป็นพื้นที่ตั้งหลักแหล่งของกลุ่มชนชาติไทหลายกลุ่ม  ซึ่งผู้คนส่วนใหญ่แม้รับนับถือพระพุทธศาสนาแล้ว  แต่พิธีกรรมในการจัดการศพก็ยังคงสืบทอดประเพณีดั้งเดิมของตนเอง ที่มักจะทำในป่าช้า  โดยสร้างเป็นเรือนแฮ่วให้เป็นเรือนผีตรงพื้นที่ที่มีการฝังศพหรือฝังอัฐิ  บางส่วนทำเป็นเรือนน้อยเป็นอาคารขนาดเล็กสร้างด้วยไม้ มีเสาเดียวหรือสี่เสาในเรือนน้อยเป็นที่เก็บอัฐิที่ได้จากการเผาศพ   นอกจากนั้น  แบบแผนปฏิบัติของคนไทบางกลุ่มอาจทำที่หมายตรงที่ฝังอัฐิด้วยหลักไม้ ที่เรียกว่า หลักเส

ต่อมาเมื่อวัฒนธรรมการเก็บอัฐิในสถูปเจดีย์ตามแบบพระพุทธศาสนาแพร่เข้ามา  จึงเกิดการผสมผสานลักษณะของการเก็บอัฐิตามแบบเดิม เช่น มีการปรับหลักเสเป็นธาตุไม้  และนำเข้ามาปักไว้ในเขตพื้นที่ของวัด เป็นต้น  ซึ่งรูปแบบของธาตุไม้ที่มักมีหน้าตัดแบบสี่เหลี่ยมจัตุรัสรูปแท่ง  ก็เป็นแบบที่คลี่คลายมาเป็นธาตุปูนในรูปแท่งหน้าตัดสี่เหลี่ยมจัตุรัสเช่นเดียวกัน   นอกไปจากนั้น คติการสร้างเรือนผี  ในกลุ่มคนไท  โดยเฉพาะไทย-ลาวในเขตภาคอีสานและในประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ก็ยังคงปรากฏให้เห็นเป็นเรือนน้อยที่นำเข้ามาตั้งไว้ในเขตวัดปะปนไปกับสถูปเจดีย์เช่นเดียวกัน  แต่อย่างไรก็ตาม  สำนึกถึงการต้องมีอยู่ของเรือนสำหรับผีในกลุ่มที่แม้มีการบรรจุอัฐิในสถูปแล้ว  ก็ยังมีการทำเรือนเพื่อคลุมสถูปหรือธาตุบรรจุอัฐิอีกชั้นหนึ่งด้วย    ซึ่งแม้ว่าคติการทำเรือนคลุมสถูปเจดีย์จะเคยมีมาก่อนนานแล้วในประเทศลังกา  แต่ลักษณะของเรือนคลุมธาตุของกลุ่มชาวไทย-ลาวเหล่านี้ก็น่าจะเป็นแบบที่สืบทอดคติการทำเรือนผีตามแบบประเพณีดั้งเดิมมากกว่า ที่จะเป็นอิทธิพลจากพระพุทธศาสนาแบบลังกา  เนื่องจากไม่พบว่าในรัฐที่เป็นเส้นทางผ่านของพระพุทธศาสนาจากลังกาเข้ามาสู่แถบลุ่มน้ำโขง  เช่น ล้านนา อยุธยา กัมพูชา และพม่า ก็ไม่พบว่ามีความนิยมทำเรือนคลุมธาตุแต่อย่างใด

 

Abstract

There are several Tai groups in the Mekong basin region. While Theravada Buddhism is the dominant religion, indigenous animistic influences have been preserved. Traditionally, the Tai performed cremations or burials in cemetery forests   (pa cha). A spirit house (ruen phi) was built at the burial site. Another spirit house, known as ruen noi or small house (a wooden gable roof structure placed on single pillar or four pillars), was built to hold the ashes of the deceased. Apart from the spirit house and the small house, a burial pillar (lak se) was another way to mark a burial site.

When the Buddhist practice of enshrining relics or ashes in a stupa was accepted by the Tais, the local traditional spirit house and burial pillar were influenced by the concept of the Buddhist stupa. The burial pillar was later developed into a form of wooden stupa (that mai). The most significant representation of this Buddhist concept is that this wooden stupa was moved from the cemetery forest to the Buddhist monastery. This wooden stupa usually has a square plan. This feature later became the traditional form of the Thai-Lao brick masonry stupa. Furthermore, some small houses enshrining ashes were also allocated into the area of Buddhist monasteries.

Another integrated concept of the Buddhist stupa and the spirit house is a stupa covered by a house. Although this structure was found long ago in Sri Lanka, this simple gabled roof structure containing a stupa might be the representation of the concept of building a spirit house, rather than an influence from Sri Lankan Buddhism.  This idea is supported by the fact that it is not found in the Theravada Buddhist states of Ayutthaya, Lanna, Cambodia, or Burma.

Article Details

How to Cite
Weerataweemat, S. (1). Spirit House, Burial Pillar, Wooden Stupa, and the House Cover Stupa of the Tai Tradition in Mekong Basin (เฮือนผี หลักเส ธาตุไม้ และเรือนคลุมธาตุ ในประเพณีไทลุ่มน้ำโขง). Journal of Mekong Societies, 2(2), 103-124. Retrieved from https://www.tci-thaijo.org/index.php/mekongjournal/article/view/10588
Section
Articles