Suea-dam, Tam-phrae, Sin-mai: a Database of Local Wisdom (เสื้อดำ ตำแพร ซิ่นไหม: ฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น)

Main Article Content

Sombat Prajonsant

Abstract

บทคัดย่อ

ผ้าทอผูกพันวิถีชีวิตตั้งแต่เกิดจนตายของคน และผูกพันความสัมพันธ์เชิงสังคมวัฒนธรรมในครอบครัวชาวอีสานไว้อย่างแนบแน่นอีกทั้งผ้าไหมอีสานยังเป็นสินค้าที่ได้รับความนิยมตั้งแต่สมัยอยุธยาจนเรียกชื่อตามแหล่งที่ผลิต เช่น ไหมลาว ไหมเขมรและไหมโคราช     ซึ่งชื่อนี้อาจจะหมายรวมถึงคุณภาพและลวดลายอีกด้วย  สำหรับผ้าทอจังหวัดบุรีรัมย์ซึ่งมีประชากรสืบเชื้อสายจากสี่กลุ่มชาติพันธุ์  ได้แก่ กลุ่มไทยกวย  ไทยเขมร  ไทยโคราชและ    ไทยลาว ทำให้วัฒนธรรมการทอผ้าของแต่ละท้องถิ่นอาจมีความเหมือนหรือความแตกต่างกันอันเป็นผลจากการถ่ายทอดภูมิปัญญาในแต่ละถิ่นฐานนั่นเอง การจัดทำฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น กรณีศึกษา : ผลิตภัณฑ์ผ้าทอพื้นบ้านที่มีชื่อเสียงจำแนกตามกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดบุรีรัมย์ครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์ของการวิจัย 2 ประการ ได้แก่   เพื่อจัดทำฐานข้อมูลของ          ผู้ทรงภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการทอผ้าทอพื้นเมืองที่มีชื่อเสียง จำแนกตามกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดบุรีรัมย์และเพื่อศึกษาและบันทึกลวดลายของผ้าขิด และผ้ามัดหมี่ลงสื่อเพื่อการเผยแพร่ต่อไป คณะผู้วิจัยได้ทำการศึกษาจากผู้รู้ทั้งสี่ กลุ่มจำนวนรวมทั้งสิ้น 195 คนและ ผ้าทอจำนวน 96 ลาย โดยจัดทำเป็นทำเนียบรายชื่อ ที่อยู่และลักษณะลวดลาย

จากการศึกษาพบว่า ภูมิปัญญาท้องถิ่นส่วนใหญ่มีอายุ 31 – 50 ปี  เริ่มเรียนรู้จากขั้นตอนการปลูกหม่อนจากบรรพบุรุษ   พออายุ 16 – 20 ปี จึงเริ่มฝึกการทอผ้า โดยอาศัยเครื่องมือและอุปกรณ์ในการผลิตที่ใช้ต่อจากบรรพบุรุษ  กระบวนการผลิตผ้าทอพื้นบ้านของภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ศึกษาคล้ายคลึงกับกระบวนการผลิตที่พบเห็นทั่วไปในภาคอีสาน  นอกจากนั้นยังพบว่าส่วนใหญ่มีการนำเข้าวัตถุดิบจากภายนอกชุมชน และพบคุณภาพของผลิตภัณฑ์ไม่คงที่อันเป็นผลจากการขาดทักษะการชั่ง  ตวง  วัด  และการจดบันทึก   กลุ่มชาติพันธุ์ไทยกวย   ส่วนใหญ่นิยมทอผ้าหางกระรอก สีที่นิยมใช้คือโทนสีเขียว แดง และน้ำตาลเม็ดมะขาม

กลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร  ส่วนใหญ่มีความเชี่ยวชาญการทอผ้าลักษณะเฉพาะโดยใช้ลวดลายที่ได้รับการถ่ายทอดจากบรรพบุรุษ สีที่นิยมใช้ในการทอผ้าได้แก่ สีแดง เหลือง เขียว การจัดโครงสีมองดูขรึมเป็นเอกลักษณ์และมีลวดลายขนาดเล็ก ในผ้าผืนหนึ่งอาจใช้สีมากถึง 5 สี กลุ่มชาติพันธุ์ไทยโคราช นิยมทอผ้าพื้นเรียบ สีที่นิยมใช้ได้แก่สีแดง สีน้ำเงิน ดำ และเขียว กลุ่มชาติพันธุ์ไทยลาว นิยมทอผ้ามัดหมี่ โดยใช้ลวดลายที่ได้รับถ่ายทอดจากบรรพบุรุษ ซึ่งมักเป็นลวดลายขนาดใหญ่ ในผ้าผืนหนึ่งส่วนใหญ่นิยมใช้ 3 สี สีที่นิยมมากคือ สีแดง เหลือง ขาว เขียว โดยมีการจัดโครงสีที่ดูสว่างสดใสเป็นส่วนใหญ่

สำหรับข้อเสนอแนะในการวิจัยต่อไปควรส่งเสริมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่าง          ผู้ทรงภูมิปัญญาท้องถิ่น  เยาวชน นักวิชาการท้องถิ่นเพื่อให้เกิดความภาคภูมิใจอันเป็นกลวิธีที่จะนำไปสู่การอนุรักษ์  สืบสานและพัฒนาผ้าทอพื้นบ้านในท้องถิ่นพร้อมกับการผลักดันสู่    ระบบตลาดที่เหมาะสมกับศักยภาพของแต่ละกลุ่มผู้ผลิตบนฐานความคิดพัฒนาคน พัฒนาเครือข่าย  พัฒนาผลิตภัณฑ์และพัฒนาการตลาดอันจะนำสู่เป้าหมายของการพัฒนาที่ยั่งยืน

 

Abstract

The people of Buriram are descended from four ethnic groups,: the Kuay, Khmer, Thai Khorat, and Lao. Each group has a distinctive weaving style. The objectives of this research are to create a database of local wisdom about popular weaving in the different lineages in Buriram and to study and record khit and matmii patterns for publication in various media. This project involved 195 persons and 96 patterns, and has registered their names, addresses, and designs.

The study found that the local wisdom persons were primarily aged 31-50. They studied the initial stage from their ancestors, when they were about 16-20 years old. They learned weaving and used the old equipment that had been passed along to them.  The weaving process was the same throughout Isan. It was found that materials were imported from outside the community and the quality of products was inconsistent due to lack of expertise about weighing, measurements, and records.

The Kuay group preferred to weave silk and their favorite colors were green, red, and a shade of brown like Tamarindus indica. The Thai Khmer had the greatest number of experts who knew how to use their ancestors’ designs. Their favorite colors were red, yellow, and green. The colors usually had few patterns. The Thai Khorat preferred to weave without patterns. Their favorite colors were red, marine (aquamarine?), black, and green.The Thai Lao preferred to weave matmii silk in large patterns using the design of their ancestors. They preferred red, yellow, white, and green. They often used light colors.

It is recommended that further research should promote educational exchange between local wise people, young people, and local educators. This is the strategy of conservation, heritage, and developing local silk weaving. This strategy might bring more products to the market by developing people’s skills, networks, products, and markets.

Article Details

How to Cite
Prajonsant, S. (1). Suea-dam, Tam-phrae, Sin-mai: a Database of Local Wisdom (เสื้อดำ ตำแพร ซิ่นไหม: ฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น). Journal of Mekong Societies, 2(2), 125-138. Retrieved from https://www.tci-thaijo.org/index.php/mekongjournal/article/view/10589
Section
Articles