การจัดการทรัพยากรร่วม : ศึกษากรณีป่าชุมชนในอำเภอเทพสถิต จังหวัดชัยภูมิ : Management of Common-Pool Resources : Case Studies of Community Forests in Thepsathit District Chaiyaphum Province

Main Article Content

พัชรินทร์ โชคศิริ

Abstract

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสอดคล้องในการจัดการป่าชุมชนกับแนวคิดการจัดการทรัพยากรร่วมของออสตรอม โดยใช้วิธีการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ จากกรณีป่าชุมชน 2 แห่ง ในอำเภอเทพสถิต ผลการศึกษาพบว่า การจัดการป่าชุมชนประสบความสำเร็จด้านการป้องกันการบุกรุกป่า แต่ไม่ประสบความสำเร็จด้านการฟื้นฟูป่า โดยการจัดการป่าชุมชนมีความสอดคล้องกับทฤษฎีการจัดการทรัพยากรร่วมของออสตรอม 5 ประการ คือ 1) การกำหนดขอบเขตของพื้นที่ชัดเจน 2) การสอดส่องดูแลการใช้ประโยชน์และสอดส่องดูแลทรัพยากรป่า 3) การลงโทษผู้กระทำผิดจากต่ำไปสูง 4) การจัดการความขัดแย้ง 5) การยอมรับสิทธิในการจัดการป่าโดยรัฐ อย่างไรก็ตามการจัดการป่าชุมชนไม่เป็นไปตามแนวคิดการจัดการทรัพยากรร่วม 3 ประการ คือ 1) การกำหนดขอบเขตของผู้มีสิทธิ์ใช้ประโยชน์จากป่าชุมชน 2) ความสอดคล้องระหว่างกฎระเบียบกับสภาพทางสังคมและสิ่งแวดล้อม รวมถึงการใช้ประโยชน์จากป่ากับเงื่อนไขในการบำรุงรักษา 3) การมีส่วนร่วมของสมาชิกในการเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบ


The objective of this research article is to study the management of community forests in accordance with Elinor Ostrom’s approach of common-pool resource management. Two community forests in Thepsathit District were selected for study with utilization of the qualitative methodology. The study result found that the preventive measurements of community forests were successful, but the restoration measurements were failed. Additionally, the two community forest management were in accordance with five dimensions of the Ostrom’ s approach, these are: 1) specification of resource boundaries 2) monitoring users and monitoring resource 3) graduated sanctions 4) conflict resolution mechanism, and 5) recognitions of rights. However, the community forest management did not follow the concept of common-pool resource management, these are 1) determining the scope of forest user rights 2) congruence with local conditions, appropriation and provision 3) as well as members’ participation in changing rules.

Keywords

Article Details

Section
บทความวิจัย

References

กรมป่าไม้ สำนักแผนงานและสารสนเทศ. ทะเบียนป่าชุมชน จังหวัดชัยภูมิ. (10 ธันวาคม 2559) สืบค้นจาก http://forestinfo.forest.go.th/55/fCom.aspx?prov=36&zone=17&year=-1&eyear=-1&type=-1.
กรมป่าไม้ สำนักจัดการป่าชุมชน. ผลการอนุมัติโครงการป่าชุมชน ปี พ.ศ.2543-ปัจจุบัน.
(10 พฤศจิกายน 2559) สืบค้นจาก
http://www.forest.go.th/communityextension/index.php?option=com_conten&view= article&id=498&Itemid=509&lang=th.
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. ระบบข้อมูลกลางองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น : องค์การบริหารส่วนตำบลนายางกลัก อำเภอเทพสถิต จังหวัดชัยภูมิ. (17 มีนาคม 2560) สืบค้นจาก http://www.nayang klak.go.th/generaldata.php.
ณัฐวุฒิ ศรีวิจารย์. (2551). รายงานผลการประเมินสถานการณ์พัฒนา หมู่บ้านบ้านโคกอนุ หมู่ที่ 9 ต.นายางกลัก อ.เทพสถิต จ.ชัยภูมิ. องค์การบริหารส่วนตำบลนายางกลัก อำเภอเทพสถิต จังหวัดชัยภูมิ.
ธงชัย ปัจจัย, กำนัน/ผู้ใหญ่บ้านบ้านโคกอนุ. สัมภาษณ์, 9 เมษายน 2560.
พระอาจารย์คำสิงห์ สนิมโล, เจ้าอาวาสวัดป่าถ้ำหม้อ. สัมภาษณ์, 1 มิถุนายน 2560.
สมศักดิ์ สามัคคีธรรม. (2558). การจัดการภาคีสาธารณะแบบใหม่ในกรณีของป่าชุมชนภาคตะวันออก. รายงานการวิจัย เสนอต่อคณะพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อม สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์, กรุงเทพฯ.
สมศักดิ์ สามัคคีธรรม. (2559). การจัดการทรัพยากรร่วมตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง : กรณีศึกษาป่าชุมชนในภาคตะวันออก. รายงานการวิจัย เสนอต่อศูนย์ศึกษาปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงกับการพัฒนาที่ยั่งยืน สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์, กรุงเทพฯ.
สมศักดิ์ สุขวงศ์. (2550). การจัดการป่าชุมชน : เพื่อคนและเพื่อป่า. กรุงเทพฯ : ทวีวัฒน์การพิมพ์ จำกัด.
สมหญิง สุนทรวงษ์. (2557). ป่าชุมชนกับสังคมไทย. ศูนย์วนศาสตร์ชุมชนเพื่อคนกับป่า (รีคอฟ) ประเทศไทย. 1-4.
สำนักจัดการที่ดินป่าไม้. (2551). สถิติเนื้อที่ป่าในประเทศไทย. กรุงเทพฯ : กรมป่าไม้,
สุชาวลี ชูเอน. (2555). การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน กรณีศึกษา ตำบลวังมะปราง อำเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง. คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, กรุงเทพฯ.
สุบรรณ เสาโกมุท, ผู้ใหญ่บ้านบ้านวังช้าง. สัมภาษณ์, 2 มิถุนายน 2560.
หล่า ภูโสภา, กรรมการป่าชุมชนบ้านโคกอนุ. สัมภาษณ์, 10 เมษายน 2560.
อนุชา แก้วหย่อง, เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจสอบป่าชุมชน. สัมภาษณ์, 9 เมษายน 2560.
Ostrom, E. (1994). Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. Cambridge University : Cambridge.
Ostrom, E. (2010). Beyond Markets and States : Polycentric Governance of Complex Economic Systems. American Economic Review, 100.
Ostrom, Tiebout and Warren. (1961). The Organization of Government in Metropolitan Areas : A Theoretical Inquiry. American Political and Social Science Review, 55(4).