การศึกษากระบวนการผลิตผ้าไหมมัดหมี่ กรณีศึกษา พื้นที่อำเภอปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา

Main Article Content

ศีมาศ ประทีปะวณิช

Abstract

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาความเป็นมา พัฒนาการ กระบวนการผลิต และองค์ประกอบการประกอบสร้างผ้าไหมมัดหมี่ ซึ่งคือ เส้นใย สี วิธีการทอ ลวดลาย และการตกแต่งสำเร็จ กรณีศึกษาพื้นที่อำเภอปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา โดยดำเนินงานวิจัยด้วยวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้เก็บข้อมูลคือ แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างกับกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงทั้งหมด 2 กลุ่ม กลุ่มที่ 1 คือปราชญ์ชาวบ้านที่มีความรู้ความสามารถทางด้านประวัติศาสตร์ในพื้นที่ชุมชน เป็นผู้ที่เป็นที่ประชากรในชุมชนยอมรับนับถือ และเป็นผู้ที่มีความรู้เกี่ยวกับผ้าไหมมัดหมี่เป็นเวลาไม่ต่ำกว่า 10 ปีจำนวน 2 ท่าน กลุ่มที่ 2 คือผู้ผลิตรวมทั้งจัดจำหน่ายผ้าไหมมัดหมี่ในพื้นที่เป็นกลุ่มชาวบ้านที่มีประสบการณ์เกี่ยวข้องโดยตรงกับการผลิต และจัดจำหน่ายผ้าไหมมัดหมี่ในพื้นที่ชุมชน ต่อเนื่องกันมาจนถึงปัจจุบันไม่ต่ำกว่า 10 ปี ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มจะต้องมีผ่านการรับรองคุณภาพมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช.) จากสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มจะต้องผ่านการจัดระดับผลิตภัณฑ์ “หนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์” (โอทอป) และได้รับดาวอย่างน้อย 3 ดาวจำนวน 3 กลุ่ม ซึ่งผู้วิจัยเลือกเก็บข้อมูลโดยวิธีสัมภาษณ์เชิงลึก การสัมภาษณ์กลุ่ม การสังเกต เพื่อสำรวจว่าชุมชนในพื้นที่มีความพร้อมที่จะพัฒนาผ้าไหมมัดหมี่สู่อุตสาหกรรมแฟชั่นไทยได้ในอนาคต


ผลการวิจัยพบว่าอำเภอปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมาเป็นแหล่งผ้าไหมมัดหมี่ที่มีการสืบทอดภูมิปัญญาภายในชุมชนจนมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักมาช้านาน มีทักษะความรู้ความชำนาญในการผลิตในระบบหัตถกรรมจากบรรพบุรุษสู่ลูกหลานจนมาถึงระบบหัตถอุตสาหกรรมในปัจจุบัน เทคโนโลยีที่ใช้ในการผลิตเป็นภูมิปัญญาชาวบ้านไม่สลับซับซ้อน ทำให้ไม่ต้องใช้ต้นทุนการบำรุงรักษาเครื่องจักรสูงนัก ทั้งยังใช้เส้นใยที่มีคุณภาพผสมผสานกับการเลือกใช้สีสันและลวดลายที่หลากหลาย ร่วมกับวิธีการทอมือที่ละเอียดประณีต และมีการตกแต่งสำเร็จเพื่อความพร้อมในการนำไปใช้งาน จึงทำให้ผลิตภัณฑ์ของแต่ละกลุ่มมีลักษณะเป็นเอกลักษณ์โดดเด่น เหมาะสำหรับเป็นแหล่งการผลิตเพื่อเข้าสู่ระบบอุตสาหกรรมแฟชั่นไทยได้

Keywords

Article Details

How to Cite
ประทีปะวณิชศ. (2018). การศึกษากระบวนการผลิตผ้าไหมมัดหมี่ กรณีศึกษา พื้นที่อำเภอปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา. Institute of Culture and Arts Journal, 20(1), 146 - 159. Retrieved from https://www.tci-thaijo.org/index.php/jica/article/view/163420
Section
Research Articles

References

กรมหม่อนไหม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (2556). การฟอกย้อมสี. สืบค้นเมื่อ 27 มีนาคม 2560, จาก http://www.qsds.go.th/qsis_sout
The Queen Sirikit Department of Sericulture, Ministry of Agriculture and Cooperatives. (2013). Washing and Dying. Retrieved March 27, 2017, from http://www.qsds.go.th/qsis_sout
กรมหม่อนไหม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (2559). ภูมิปัญญาผ้าไหมไทย. สืบค้นเมื่อ 11 กรกฎาคม 2559, จาก http://qsds.go.th/newqsds/file_show/silkfinal2.pdf
The Queen Sirikit Department of Sericulture, Ministry of Agriculture and Cooperatives. (2016). Wisdom of Thai Silk. Retrieved July 11, 2016, from http://qsds.go.th/newqsds/file_show/silkfinal2.pdf
กันยารัตน์ วรฉัตร. (2557). ดร.ชาญชัย สิริเกษมเลิศ: มองทางรอดสิ่งทอไทย ด้วยเทคโนโลยีเพิ่มมูลค่า. สืบค้นเมื่อ 15 กุมภาพันธ์ 2560, จาก http://www.tcdc.or.th/creativethailand
Kanyarat Worachat. (2014). Dr. Chanchai Sirikasemlert: Value Added Technology, the survival of Thai textiles. Retrieved February 15, 2017, from http://www.tcdc.or.th/creativethailand
กิตติกรณ์ นพอุดมพันธุ์. (2559, มกราคม-มิถุนายน). การสร้างสรรค์เสื้อผ้าเครื่องแต่งกายจากทฤษฎีการรื้อสร้าง (Deconstruction): กรณีศึกษาผ้าไหมมัดหมี่พื้นบ้าน อำเภอปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา.
วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ. 17(2): 93.
Kittikorn Nopudomphan. (2016, January-June). Designing Fashion from Deconstruction Process: Case Study Ikat Silk in Pakthongchai, Nakhonratchasima Province.
Institute of Culture and Arts Journal. 17(2): 93
งามพิศ สัตย์สงวน. (2558). การวิจัยเชิงคุณภาพทางมนุษยวิทยา. พิมพ์ครั้งที่ 7. กรุงเทพ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
Ngampit Satsanguan. (2015). Qualitative Research in Anthropology. 7th edition. Bangkok: Chulalongkorn University Press.
ฐิติศักดิ์ เวชกามา. (2559). แนวคิด ทฤษฎี วัฒนธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 3: มหาสารคาม: คณะวัฒนธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
Thitisak Wechkama. (2016). Concept Theory Culture. 3rd edition. Mahasarakham: Faculty of Cultural Science, Mahasarakham University.
นวลแข ปาลิวนิช. (2542). ความรู้เรื่องผ้าและเส้นใย (ฉบับปรับปรุงใหม่). กรุงเทพฯ: ซีเอ็ดยูเคชั่น.
Nualkhair Paliwanit. (1999). Knowledge of fabrics and fibers (Revised edition). Bangkok: SE-EDUCATION Public Company Limited.
ประชาชาติธุรกิจออนไลน์. (2557). ดีไซเนอร์แบรนด์ดังแชร์ไอเดียนำผ้าไทยลงจาก "หิ้ง". สืบค้นเมื่อ 15 กุมภาพันธ์ 2560, จาก http://www.prachachat.net
prachachat.netonline. (2014). Famous Designer Shares the idea of Bringing Thai fabric down from the "shelf". Retrieved February 15, 2017, from http://www.prachachat.net
พนิดา สวนเสรีวานิช. (2559). หลังม่านไหม ‘จิม ทอมป์สัน’ สุรินทร์ ศุภสวัสดิ์พันธุ์ ‘คุณภาพ’ คือหัวใจความสำเร็จ. สืบค้นเมื่อ 15 กุมภาพันธ์ 2560, จาก http://www.matichon.co.th
Panida Suansayreewanit. (2016). Behind Jim Thompson’s silk curtain Surin Suppasawatpan “Quality” is the heart of success. Retrieved February 15, 2017, from http://www.matichon.co.th
ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์การมหาชน). (ม.ป.ป.). หอสุพรรณ-พัสตร์. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2561, จาก http://www.sacict.or.th
The SUPPORT Arts and Crafts International Centre of Thailand (Public Organization). (n.d.). Gold and Textiles Gallery. Retrieved August 15, 2018, from http://www.sacict.or.th
สถาบันพัฒนาอุตสาหกรรมสิ่งทอ. (2555). ผลการศึกษาวิจัยและพัฒนาต้นแบบไหมไทยร่วมสมัย. สืบค้นเมื่อ 25 กรกฎาคม 2559, จาก http://www.okmd.or.th
Thailand Textile Institute. (2012). The Results of Research and development of contemporary Thai silk. Retrieved July 25, 2016, from http://www.okmd.or.th
สถาบันพัฒนาอุตสาหกรรมสิ่งทอ. (2556). รายงานโครงการศึกษาวิจัยอัตลักษณ์ไหมไทยและโอกาสทางการตลาดของผลิตภัณฑ์ไหมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาอุตสาหกรรมสิ่งทอ กระทรวงอุตสาหกรรม
Thailand Textile Institute. (2013). Research Report on Thai Silk Identity and Marketing Opportunities of Contemporary Thai Silk Products. Bangkok: Thailand Textile Institute, Ministry of Industry.
สาตราวุฒิ คำสุข. ปราชญ์ชาวบ้าน. สัมภาษณ์วันที่ 7 เมษายน 2560.
Sadtrawut Kumsuk. Local savant. Interviewed on April 7, 2017.
สำนักพัฒนาการประชาสัมพันธ์ กรมประชาสัมพันธ์. (2553). ผ้าไหมโคราช. สืบค้นเมื่อ 15 กุมภาพันธ์ 2560, จาก http://hq.prd.go.th/prtechnicaldm
PR Technical Development Office, Public Relations Department. (2010). Korat Silk. Retrieved February 15, 2017, from http://hq.prd.go.th/prtechnicaldm
สำนักพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยีหม่อนไหม กรมหม่อนไหม. (2559). สรุปปริมาณ มูลค่า นำเข้า-ส่งออก รังไหม เส้นไหม ผ้าไหม และผลิตภัณฑ์ไหม ปี 2556-2558. สืบค้นเมื่อ 15 กุมภาพันธ์ 2560, จาก http://qsds.go.th/odt_new
Develop and Disseminate Technology of Sericulture Institute, The Queen Sirikit Department of Sericulture. (2016). Import-export Value Quantitative summary of Silk Cocoon, Silks, Silk Textiles, Silk products for 2013-2015. Retrieved February 15, 2017, from http://qsds.go.th/odt_new
อ้อยทิพย์ เกตุเอม. (2558). ของดีโคราช เล่ม 6: ผ้าโคราช. นครราชสีมา: สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา
Aoythip Gaytaym. (2015). Korat Goods Book 6: Korat Textiles. Nakhon Ratchasima: Art and Culture Institute, Nakhon Ratchasima Rajabhat University
อาทิตยา สิริมัชชาดากุล. เจ้าของกิจการ. ร้านมัชชาดาไหมไทย. สัมภาษณ์วันที่ 9 กรกฎาคม 2559.
Atitaya Sirimatchadakul. Owner. Matchada Thai Silk. Interviewed on July 9, 2016.
mamminnie. (2017). Travel, Full of merit, Pottery and Silk Sightseeing at Korat. Retrieved October 5, 2017, from http://www.maamjourney.com/2017
mamminnie. (2560). ท่องเที่ยว อิ่มบุญ ดูเครื่องปั้น ชมผ้าไหมที่โคราชบ้านเฮา. สืบค้นเมื่อ 5 ตุลาคม 2560, จาก http://www.maamjourney.com/2017
Charlotte Mankey Calasibetta. (1998). Fairchild’s Dictionary of Fashion (Second Edition). United States of America: Fairchild Publications, adivision of ABC Media, Inc.
Olivier Gerval. (2008). Fashion Concept to Catwalk. United Kingdom: A&C Black Publishers.