โขน

Main Article Content

อมรา กล่ำเจริญ

Abstract

รายงานวิจัย โขน ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อปกป้องคุ้มครองมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม โดยรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลศิลปะการแสดง “โขน” ซึ่งชุมชนมีส่วนร่วม อันเป็นการกระตุ้นจิตสำนึกให้เกิดการสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมให้เป็นวัฒนธรรมที่มีชีวิต เพื่อเป็นการอนุรักษ์ สืบสาน ศิลปะการแสดงโขน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน จัดทำคลังข้อมูลมรดกภูมิปัญญาในขอบเขตประเทศไทย และเพื่อนำไปสู่การเสนอขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติและนำเสนอยูเนสโกให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติเมื่อประเทศไทยเข้าเป็นภาคี Convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage ในอนาคต วิธีการดำเนินการวิจัย ศึกษาจากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และลงภาคสนามประสานขอความร่วมมือ หน่วยราชการ และเอกชน สถาบันการศึกษา สัมภาษณ์บุคคลที่เกี่ยวข้อง ศึกษาสังเกตรูปแบบการแสดงโขนที่พบในปัจจุบัน


            พบว่า โขนมีการอนุรักษ์ การสืบทอด และพัฒนาการสืบเนื่องมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี จนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ โดยสถาบันพระมหากษัตริย์ โขน เป็นเครื่องราชูปโภคของพระมหากษัตริย์เป็นเบื้องต้น ต่อมาจึงมีทั้ง โขนหลวง โขนเจ้าขุนมูลนาย โขนของเอกชน มีระบบหน่วยงานรับผิดชอบเรื่องโขนมาจนถึงปัจจุบัน คือ กรมศิลปากร ได้มีการจัดตั้งโรงเรียนนาฏดุริยางคศาสตร์ ที่มีระบบการจัดการศึกษานาฏศิลป์  ตั้งแต่ พ.ศ. 2477 เป็นต้นมา ปัจจุบันมีวิทยาลัยนาฏศิลปถึง 12 แห่ง ในความควบคุมดูแลของสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ กระทรวงวัฒนธรรม ให้การศึกษาสืบทอดในเรื่องของนาฏศิลป์ ดนตรีคีตศิลป์ ตั้งแต่ระดับพื้นฐานจนถึงระดับอุดมศึกษา ระดับปริญญาตรีและปริญญาโท การมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์สืบสานศิลปะของการแสดงโขนที่พบในปัจจุบัน ได้แก่ โขนของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ โขนพระราชทานของพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ โขนของมูลนิธิต่างๆ โขนของสถาบันการศึกษาระดับมหาวิทยาลัย โรงเรียน และยังมีโขนของเอกชน และบุคคลที่สนใจในการแสดงโขน ศิลปะของการแสดงโขนถือเป็นมรดกภูมิปัญญาในวิถีชีวิตของสังคมไทย โขนเป็นที่รวมของศาสตร์และศิลป์หลายแขนง มีแบบแผนการแสดงเฉพาะตัว เป็นนาฏศิลป์ชั้นสูง เป็นสัญลักษณ์ของความเป็นไทย ถือว่าเป็นสมบัติส่วนรวมอันมีค่ายิ่งของประชาชนชาติไทย จึงเห็นสมควรเสนอให้โขนเป็นมรดกภูมิปัญญาของชาติและขอนำเสนอยูเนสโกให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติต่อไป


 

Keywords

Article Details

How to Cite
กล่ำเจริญอ. (2018). โขน. Institute of Culture and Arts Journal, 20(1 (39), 215. Retrieved from https://www.tci-thaijo.org/index.php/jica/article/view/163429
Section
Research Articles

References

กรมศิลปากร. (2557). สูจิบัตรงานสัปดาห์วันอนุรักษ์มรดกไทย พุทธศักราช 2557. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
Fine Arts Department. (2014). Program of the Royal Thai Conservation Day. 2014. Bangkok: Fine Arts Department.
คำรณ สุนทรานนท์. (2557). ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำสาขาวิชานาฏศิลป์ไทย, มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี. สัมภาษณ์. 15 ธันวาคม.
Komron Soontranon. (2014). Assistant Professor, Program in Thai Classical Dance, Rajamangala
University of Technology Thanyaburi. Interview. 15 December.
ฉวีวรรณ ควรแสวง. (2557). ผู้จัดการโรงเรียนอำนวยวิทย์, ประธานคณะกรรมการกองทุนพระพุทธเลิศหล้านภาลัย อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ. สัมภาษณ์. 20 กันยายน.
Chawewan Khuansawang. (2014). Director of Amnuayvidhya School, Chairman of the Board Phra Phut Luea Napalai, Amphoe Phra Pradaeng, Samut Prakarn Province. Interview. 20 September.
ฐาปนีย์ สังสิทธิวงศ์. (2556). โขน: ศิลปะประจำชาติไทยและสื่อวัฒนธรรมในบริบทสังคมร่วมสมัย. วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ. 14(2): 59-66.
Thapanee Sungsitivong. (2013). Khon: Thai Traditional Arts and Cultural Media in Contemporary Society Context. Institute of Culture and Arts Journal. 14(2): 59-66.
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยา. (2507). ตำนานอิเหนา. ธนบุรี: ท่าพระจันทร์.
Damrong Rajanupab, His Royal Highness. (1964). Tamnan E-Nao. Thaoburi: Ta Phra Chan.
ธนิต อยู่โพธิ์. (2511). Khon. Bangkok: กรมศิลปากร.
Dhanit Yupho. (1968). Khon. Bangkok: Fine Arts Department.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2542). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.
Royal Institute. (1999). Royal Institute Dictionary, 1999. Bangkok: Royal Institute.
มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ. (2550). จดหมายเหตุการณ์จัดสร้างเครื่องแต่งกายโขน-ละคร. กรุงเทพฯ: มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ.
Foundation of the Promotion of Supplementary Occupations and Related Techniques of Her Majesty
Queen Sirikit of Thailand. (2007). Archives Create the Dresses of Khon-Lakhon. Bangkok: The Foundation of the Promotion of Supplementary Occupations and Related Techniques of Her Majesty Queen Sirikit of Thailand.
ลา ลูแบร์. (2548). จดหมายเหตุ ลา ลูแบร์ ราชอาณาจักรสยาม. สันต์ ท. โกมลบุตร, แปล. (พิมพ์ครั้งที่ 2) กรุงเทพฯ: ศรีปัญญา.
La Loubere. (2005). Du royaume de Siam par Monsieur de La Loubere. Sant T. Komonbuth, Traducteur. (2nd Edition). Bangkok: Si Panya.
สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์. (2549). โขนศาลาเฉลิมกรุง. กรุงเทพฯ: สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์.
Crown Property Bureau. (2006). Chalermkrung Royal Theatre. Bangkok: Crown Property Bureau.
อมรา กล่ำเจริญ และคณะ. (2557). โขน. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม.
Amara Klumchareon and the Others. (2014). Khon. Bangkok: Department of Cultural Promotion, Ministry of Culture.